Verndun arnarins

Friðun | Verndun | Fuglaverndarfélagið | Samstarf | Árangur

Samstarf við bændur
Á stofnfundi Fuglaverndarfélagsins lagði Björn Guðbrandsson ríka áherslu á tvennt til að styrkja arnarstofninn: eitrunarbann og góð samskipti við bændur á arnarslóðum. Björn og félagar hans í Fuglaverndarfélaginu fóru um áratugaskeið í heimsókn til hinna svokölluðu arnarbænda. Markmið þessara ferða var bæði að styrkja tengslin við þá sem bjuggu í nábýli við örninn en einnig að kanna ástand og viðkomu arnarstofnsins. Hinn vísindalegi grundvöllur þessara ferða byggði á vinnu Agnars Ingólfssonar, síðar prófessors. Agnar rannsakaði örninn kringum 1960 og ferðaðist síðan með Birni á arnarslóðir árið 1964. Upp frá því tók félagið saman árlegar trúnaðarskýrslur um arnarstofninn þar sem gerð var grein fyrir þessum athugunum.

Fljótlega fór Fuglaverndarfélagið að beita sér fyrir því að tekin væru á leigu hlunnindi til að draga úr truflun í grennd við arnarhreiður. Einnig voru greidd verðlaun fyrir arnarunga sem komust upp, og kostað eftirlit með örnum og útburð hræja á vetrum. Þetta var gert af miklum vanefnum og oft úr eigin vasa frumherjanna.

Baráttan gegn eitrun
Fuglaverndarfélagið fór þegar að beita sér af alefli fyrir verndun arnarins og átti það baráttumál eftir að móta starfið næstu 30 árin. Öllum alþingismönnum var ritað bréf í febrúar 1963 og þeir hvattir til að styðja þingsályktunartillögu Bjartmars Guðmundssonar á Sandi um ráðstafanir til verndunar arnarins. Einnig var um það leyti fundað með búnaðarmálastjóra og veiðistjóra. Sá síðarnefndi tók vel í hugmyndir um tímabundið eitrunarbann en forysta bænda var því mótfallinn í fyrstu. Með sleitulausri baráttu tókst Fuglaverndarfélaginu og ýmsum eldhugum að sannfæra alþingismenn um nauðsyn eiturbannsins. Félagið naut m.a. liðsinnis Magnúsar Jóhannssonar, útvarpsvirkjameistara, er gert hafði kvikmynd um örninn. Hann starfaði á Alþingi og notaði aðstöðu sína til að telja þingmenn á sitt band.

Alþingi kúvendir í eitrunarmálum
Mikil umskipti höfðu orðið í viðhorfum alþingismanna á þeim sex árum sem liðin voru frá því að hin illræmdu eitrunarlög voru sett árið 1957. Nú, þegar til tals kom að setja á tímabundið bann við eitrun voru langflestir því fylgjandi og aðeins heyrðust hjáróma andmæli nokkurra þingmanna. Helstu stuðningsmenn áframhaldandi refaeitrunar voru þingmenn Vesturlands, sem óttuðust að án eiturútburðar yrði erfitt að vinna refi á hinum víðáttumiklu heiðalöndum. Einn þeirra, Ásgeir Bjarnason, bóndi í Ásgarði í Dölum og síðar formaður Búnaðarfélags Íslands, var ekki í nokkrum vafa: „Og svo er þetta, sem er aðalkjarni þessara laga, að vernda sauðfjárstofninn í landinu fyrir ágangi þessara vargdýra [þ.e. refa og minka], og þar verður að gera upp á milli þess gildis, sem arnarstofninn kann að hafa fyrir landsmenn, annars vegar og sauðfjárstofninn hins vegar. Og þegar þarf að gera það dæmi upp, er ég ekki í neinum vandræðum, vegna þess að ég tel, að sauðfjárstofninn hafi það miklu meira gildi fyrir landsmenn en arnarstofninn, að mér finnst, að þar verði heldur á hann að halla, ef það er nauðsynlegt, sem ég tel að þurfi ekki að vera, þegar búið er að skoða þetta mál niður í kjölinn.”

Eitrun bönnuð 1964
Eitrunarbannið tók gildi árið 1964 og átti að standa næstu fimm árin. Reyndin varð aftur á móti sú að eitrun ætluð refum var aldrei tekin upp aftur, þrátt fyrir tilraunir á Búnaðarþingi í þá veru árið 1969. Þetta mikilvæga baráttumál Fuglaverndarfélagsins var því í raun farsællega til lykta leitt þegar á fyrsta starfsári félagsins. Á fyrstu starfsárum Fuglaverndarfélagsins var mikill áhugi meðal Alþingismanna á verndun arnarins og meðal helstu talsmanna arnarvina á Alþingi var Birgi Kjaran er einnig var formaður Náttúruverndarráðs á þessum árum. Bók Birgis um Haförninn var glæsilegt og áhrifamikið innlegg í sem vakti verðskuldaða athygli á erninum og sögu hans.