Ungar ekki fleiri í 100 ár!

Sumarið 2004 komust 34 arnarungar á legg og hafa ekki verið svo margir frá því farið var að fylgjast reglulega með arnarvarpi fyrir 45 árum. Sennilega hafa jafnmargir ungar ekki komist á legg á Íslandi síðan um 1910, en heimildir um erni eru brotakenndar fram undir 1920. Nú er talið að um 60 arnarpör séu í landinu og hefur örnum fjölgað hægt og bítandi undanfarin 40 ár í kjölfar þess að bannað var að eitra með strikníni fyrir tófu árið 1964. Þá taldi stofninn um 20 pör.

Vorið 2004 var vitað um 44 arnarpör sem urpu og komu 25 þeirra upp 34 ungum. Ernir hreiðruðu nú um sig á gömlu setri á Suðurlandi sem staðið hefur autt í tæp 60 ár. Auk þess komust ungar upp annað árið í röð á setri norðanlands sem verið hafði í eyði í næstum 120 ár. Loks má geta þess að í fyrsta sinn frá því um miðja 19. öld komust arnarungar upp í Vestureyjum á Breiðafirði, þ.e. í Flateyjarhreppi hinum forna. Síðast var vitað um arnarunga á þeim slóðum árið 1848 en sá var reyndar drepinn og greiddi Framfarafélagið í Flatey 16 skildinga fyrir það verk.

Þrátt fyrir góð batamerki er íslenski arnarstofninn aðeins um þriðjungur þess sem hann var á seinni hluta 19. aldar er farið var að ofsækja erni skipulega með skotum og eitri. Þá er varpárangur arna hér á landi óviðunandi samanborið við nágrannalöndin, því aðeins 42% para (25 af 60) komu upp ungum sumarið 2004 og hefur það hlutfall verið svipað árum saman.

Arnarungar voru nú í fyrsta sinn litmerktir hér á landi á sama hátt og gert hefur verið annars staðar í Evrópu um langt skeið. Náttúrufræðistofnun Íslands og Fuglavernd hafa fylgst með viðgangi arnarstofnsins um áratugaskeið með dyggri aðstoð áhugamanna, m.a. þeirra Finns Loga Jóhannssonar og Hallgríms Gunnarssonar. Á undanförnum árum hefur Náttúrustofa Vesturlands í Stykkishólmi komið að þessu starfi og sumarið 2004 bættist Náttúrustofa Vestfjarða í Bolungavík í þennan hóp.

khs