|
Lífshættir arnarins Á hvernig stöðum verpa ernir? Nú verpa ernir fyrst og fremst í eyjum og hólmum og lágum nesjum og klettsnösum skammt frá sjó. Nokkur pör verpa á hraundröngum en engir ernir verpa um þessar mundir að staðaldri í ókleifum hömrum eða bröttum fjallshlíðum en slíkir staðir voru helstu heimkynni arna fyrir um 100 árum þegar ofsóknir höfðu hrakið fuglana upp í ógenga hamra. Hreiðrið er stundum mikil lurkadyngja en stundum aðeins gróp í grassvörð, fóðrað með sinu. Einnig nota ernir þangdrjóla og hvannir í hreiðrið.
Breytingar á vali varpsvæða Ernir kjósa sennilega að verpa á láglendi og það hafa þeir væntanlega gert áður en maðurinn kom til sögunnar. Ýmsir kostir fylgja því að verpa á láglendi, m.a. er líklegt að minni orka fari í veiðar og flug að og frá hreiðri. Einnig getur verið veðursælla og snjóléttara í hólmum og nesjum en í háum hömrum. Vísvitandi truflun, eyðilegging hreiðra og arnardráp fyrr á öldum, svo og umferð á viðkvæmum tíma vegna margvíslegra nytja af hólmum og eyjum, hefur fælt ernina smám saman upp í hamra. Þar voru meiri líkur á að þeim tækist að koma upp ungum. Trúlega voru helstu ástæður fyrir varpi arna í ókleifum klettum: öryggi fyrir ofsóknum, yfirsýn, skjól fyrir veðrum og loks að aðra góða og örugga varpstaði vantaði. Sumir vilja e.t.v. bæta við vernd fyrir ásókn refa. Ernir verpa á mörgum stöðum sem eru aðgengilegir fyrir lágfótu, hér á landi sem og annars staðar, og ernir drepa yrðlinga. Það er því ólíklegt að örnum stafi mikill ótti af refum. Þegar ernir voru friðaðir snemma á 20. öld, búseta í eyjum lagðist af og nytjar af eyjum minnkuðu um miðja öldina, áttu ernir aftur griðlönd á sínum fornu varpstöðvum. Það tók því erni ekki nema sem svarar 1–2 arnarkynslóðum (1940–1970) að flytja heimkynni sín að mestu leyti úr hömrum í landi út í tanga og hólma. Sennilega hefur tekið mörg hundruð ár að hrekja þá upp í fjöllin, og alltaf voru einhverjir ernir sem reyndu að verpa úti í eyjum, þrátt fyrir að hreiður þeirra væru eyðilögð. |
